Mantelzorgverklaring vervalt: wat verandert er voor jou?
6 min lezen · 23 juli 2026
Heb je ooit geprobeerd een mantelzorgverklaring te regelen om vergunningvrij een woning op je erf te mogen zetten? Dan weet je hoe omslachtig dat kan zijn: een arts of Wmo-consulent moet een zorgbehoefte vaststellen, en zonder die verklaring krijg je de vergunningvrije route simpelweg niet rond. Die verplichting gaat verdwijnen. Maar niet vandaag, en niet voor iedereen op hetzelfde moment. We leggen uit wat er precies verandert, wanneer dat gebeurt, en wat je er nu al mee kunt.
Snel antwoord
- De mantelzorgverklaring verdwijnt niet per 1 juli 2026. Die datum markeert alleen de inwerkingtreding van de Wet versterking regie volkshuisvesting — de wettelijke basis. De verklaring blijft verplicht totdat het bijbehorende Besluit ingaat, naar verwachting 1 januari 2027.
- De reden dat hij vervalt: zodra het Besluit ingaat, wordt niet alleen de mantelzorgwoning maar ook de gewone familiewoning voor eerstegraads familie vergunningvrij. Een aparte zorgbehoefte aantonen is dan niet langer nodig — de familierelatie is voldoende.
- Wat er wél blijft: gemeenten mogen dan nog vragen om aan te tonen dat het echt om eerstegraads familie gaat, bijvoorbeeld met een uittreksel uit de Basisregistratie Personen (BRP).
- Twijfel je of je nu al kunt bouwen, of beter kunt wachten? Doe de gratis Erf Check en je weet binnen enkele minuten waar je aan toe bent.
Wat is een mantelzorgverklaring, en waarom bestaat die nu nog?
Onder de huidige regels (het Besluit bouwwerken leefomgeving, Bbl) is een zelfstandige woonruimte op je achtererf alleen vergunningvrij als het om mantelzorg gaat. Om dat aan te tonen, heb je een verklaring nodig van een huisarts, wijkverpleegkundige of Wmo-consulent waaruit blijkt dat er daadwerkelijk sprake is van een zorgbehoefte bij de bewoner of de zorgverlener. Zonder die verklaring val je buiten de vergunningvrije route en heb je in de meeste gemeenten een omgevingsvergunning nodig.
Benieuwd of jij een woning op jouw erf kunt realiseren?
Doe de gratis Erfcheck en krijg binnen 48 uur inzicht in de mogelijkheden, aandachtspunten en vervolgstappen voor jouw situatie.
Deze eis bestaat om misbruik te voorkomen: de vrijstelling was oorspronkelijk bedoeld voor zorgsituaties, niet als algemene vrijstelling om een extra woning op je erf te zetten. Dat onderscheid is precies waar de wetgever nu van afstapt.
Wat verandert er met het nieuwe Besluit?
Het Besluit versterking regie volkshuisvesting werkt de wet uit in concrete bouwregels. Voor de mantelzorgverklaring betekent dat:
- De familiewoning wordt losgekoppeld van zorg. Een woning voor eerstegraads familie — ouders, kinderen, en stief- en aanverwanten — wordt vergunningvrij, ongeacht of er een zorgvraag is.
- De verplichte zorgverklaring vervalt. Je hoeft straks niet meer aan te tonen dat iemand zorg nodig heeft of verleent om vergunningvrij te mogen bouwen.
- Er komt een ander soort bewijs voor in de plaats. Gemeenten mogen nog wel toetsen of het écht om eerstegraads familie gaat, bijvoorbeeld met een BRP-uittreksel. Dat is een simpel feitelijk gegeven, geen medisch of zorginhoudelijk oordeel zoals nu.
- De regels worden landelijk uniform. Gemeenten kunnen dit specifieke punt niet langer sterk verzwaren met eigen beleid.
Let op: het Besluit is op het moment van schrijven nog niet definitief vastgesteld. De hoofdlijnen liggen vast, maar exacte details kunnen nog wijzigen. We actualiseren deze pagina zodra er meer duidelijkheid is.
Wanneer verandert het voor jou?
Dat hangt af van je situatie:
- Ga je nu al bouwen? Dan heb je, als het geen mantelzorgsituatie betreft, nu nog gewoon een omgevingsvergunning nodig, of moet je de mantelzorgroute mét verklaring volgen.
- Kun je wachten tot het Besluit ingaat? Dan hoef je straks — naar verwachting vanaf 1 januari 2027 — geen mantelzorgverklaring meer aan te vragen voor een familiewoning.
- Ben je nu al bezig met een aanvraag via de mantelzorgroute? Blijf die dan gewoon volgen; de huidige regels blijven gelden totdat het Besluit officieel ingaat.
Wil je alle tussenliggende stappen en mijlpalen op een rij zien? Bekijk onze uitgebreide tijdlijn.
Wat betekent dit voor een bestaande mantelzorgwoning?
Heb je nu al een mantelzorgwoning gerealiseerd op basis van een mantelzorgverklaring? Die blijft gewoon staan; er verandert met terugwerkende kracht niets aan een al vergunde of vergunningvrij gerealiseerde woning. Onder de huidige regels geldt wel dat zo'n woning in principe gekoppeld blijft aan de zorgsituatie waarvoor hij is gebouwd. Zodra het Besluit ingaat en de familiewoning ook zonder zorgvraag vergunningvrij wordt, ontstaat er meer ruimte om diezelfde woning te blijven gebruiken voor familie, ook als de oorspronkelijke zorgbehoefte wegvalt. De precieze overgangsregels hiervoor zijn nog niet definitief — we werken deze pagina bij zodra het Besluit is gepubliceerd.
Mantelzorgwoning of familiewoning: wat is relevant voor jouw situatie?
- Is er nu al een concrete zorgbehoefte? Dan kun je vandaag al aan de slag via de bestaande mantelzorgroute, mét verklaring. Je hoeft niet te wachten op het Besluit.
- Gaat het puur om dichter bij familie wonen, zonder zorgvraag? Dan is wachten op het Besluit vaak de meest voor de hand liggende route, tenzij jouw gemeente nu al soepel beleid voert voor familiewoningen.
- Twijfel je over het verschil tussen beide routes? Lees onze uitleg over het verschil tussen een familiewoning en een mantelzorgwoning.
Wat kun je nu al doen?
- Breng je erf in kaart. Hoeveel ruimte heeft je achtererfgebied, en waar staat je bestaande bebouwing?
- Check of de mantelzorgroute nu al past. Is er een aantoonbare zorgbehoefte, dan hoef je niet te wachten.
- Vraag na bij je gemeente of er al versoepeld beleid is voor familiewoningen zonder zorgvraag.
- Doe de gratis Erf Check. In een paar minuten zie je wat er vandaag al kan op jouw erf, en wat er verandert zodra de mantelzorgverklaring vervalt.
Veelgestelde vragen
Is de mantelzorgverklaring nu al afgeschaft? Nee. De wet die per 1 juli 2026 inging, regelt de wettelijke basis. De mantelzorgverklaring blijft verplicht totdat het bijbehorende Besluit ingaat, naar verwachting op 1 januari 2027.
Waarom vervalt de mantelzorgverklaring? Omdat de familiewoning voor eerstegraads familie straks, net als de mantelzorgwoning, vergunningvrij wordt — zonder dat daarvoor een zorgbehoefte hoeft te worden aangetoond. De aparte zorgverklaring is dan niet meer nodig.
Moet ik straks helemaal niets meer aantonen? Toch wel iets: gemeenten mogen nog vragen om aan te tonen dat het echt om eerstegraads familie gaat, bijvoorbeeld met een uittreksel uit de Basisregistratie Personen. Een medische of zorginhoudelijke verklaring is dan niet meer nodig.
Ik heb nu al een mantelzorgwoning met verklaring — verandert daar iets aan? Niet met terugwerkende kracht. Een al gerealiseerde woning blijft staan. De overgangsregels voor het loskoppelen van een bestaande mantelzorgwoning van de oorspronkelijke zorgsituatie zijn nog niet definitief vastgesteld.
Kan ik nu al wachten met bouwen tot de verklaring vervalt? Dat kan, als je geen haast hebt. Houd er wel rekening mee dat de verwachte datum van 1 januari 2027 nog niet wettelijk vaststaat en kan opschuiven.
Officiële bronnen
Regelgeving verandert en verschilt per situatie en gemeente. Raadpleeg altijd de meest actuele informatie en laat jouw specifieke situatie beoordelen.
Veelgestelde vragen
- Is de mantelzorgverklaring nu al afgeschaft?
- Nee. De wet die per 1 juli 2026 inging, regelt de wettelijke basis. De mantelzorgverklaring blijft verplicht totdat het bijbehorende Besluit ingaat, naar verwachting op 1 januari 2027.
- Waarom vervalt de mantelzorgverklaring?
- Omdat de familiewoning voor eerstegraads familie straks, net als de mantelzorgwoning, vergunningvrij wordt — zonder dat daarvoor een zorgbehoefte hoeft te worden aangetoond. De aparte zorgverklaring is dan niet meer nodig.
- Moet ik straks helemaal niets meer aantonen?
- Toch wel iets: gemeenten mogen nog vragen om aan te tonen dat het echt om eerstegraads familie gaat, bijvoorbeeld met een uittreksel uit de Basisregistratie Personen. Een medische of zorginhoudelijke verklaring is dan niet meer nodig.
- Ik heb nu al een mantelzorgwoning met verklaring — verandert daar iets aan?
- Niet met terugwerkende kracht. Een al gerealiseerde woning blijft staan. De overgangsregels voor het loskoppelen van een bestaande mantelzorgwoning van de oorspronkelijke zorgsituatie zijn nog niet definitief vastgesteld.
- Kan ik nu al wachten met bouwen tot de verklaring vervalt?
- Dat kan, als je geen haast hebt. Houd er wel rekening mee dat de verwachte datum van 1 januari 2027 nog niet wettelijk vaststaat en kan opschuiven.