Hoe groot mag een familiewoning of mantelzorgwoning zijn? (oppervlakte-staffel)

• De oppervlakte van uw bebouwingsgebied. Dit is, kort gezegd, het deel van uw achtererf dat volgens de regels bebouwd mag worden, exclusief het hoofdgebouw zelf.
• Wat er al staat. Bestaande bijbehorende bouwwerken, zoals een garage, serre of tuinhuis, tellen mee in het totaal dat u vergunningvrij mag realiseren. Nieuwbouw komt daar dus bovenop, niet los ervan.

Hoe groot uw eigen bebouwingsgebied is, hangt weer af van de grootte en vorm van uw perceel en van eventuele regels in het omgevingsplan van uw gemeente. Twijfelt u hierover, dan geeft de gratis Erf Check een eerste inschatting op basis van uw eigen adres.

De huidige staffel voor bijbehorende bouwwerken (nu, medio 2026)

Vandaag de dag geldt voor vergunningvrije bijbehorende bouwwerken op het achtererfgebied een staffel in drie stappen:

Deel van het bebouwingsgebied	Toegestaan percentage
De eerste 100 m²	50%
Het deel tussen 100 m² en 300 m²	20% van dat deel
Alles boven 300 m²	10% van dat deel

Deze percentages tellen bij elkaar op, maar er geldt altijd een absoluut maximum van 150 m² aan bijbehorende bouwwerken in totaal, ongeacht hoe groot uw erf verder is. Een fors perceel geeft dus wel meer ruimte dan een klein erf, maar niet onbeperkt meer.

Rekenvoorbeeld

Stel, uw bebouwingsgebied is 250 m² groot en er staat nog niets op:

• Over de eerste 100 m² mag u 50% volbouwen: 50 m².
• Over het resterende deel van 150 m² (tussen 100 en 250 m²) mag u daar 20% bovenop: 30 m².
• Totaal vergunningvrij bijbehorend bouwwerk: 80 m².

Staat er op datzelfde erf al een garage van 25 m²? Dan resteert er nog 55 m² aan vergunningvrije ruimte voor een nieuwe familie- of mantelzorgwoning, plus eventuele overige bijgebouwen.

Aparte grens voor de mantelzorgwoning

Voor een vergunningvrije mantelzorgwoning geldt de staffel hierboven als basis, maar in de praktijk blijft de woonruimte zelf meestal beperkt tot rond de 100 m², ook wanneer uw perceel volgens de staffel eigenlijk meer zou toestaan. Dit hangt samen met de eis dat het om een zelfstandige, maar ondergeschikte woonvoorziening gaat naast uw hoofdwoning. Wilt u weten hoe deze grens zich verhoudt tot de overige voorwaarden voor een mantelzorgwoning, zoals de zorgbehoefte en de afstand tot de perceelgrens? Lees dan de regels voor een mantelzorgwoning op eigen erf.

Wat verandert er met het Besluit voor de familiewoning?

Zodra het Besluit versterking regie volkshuisvesting in werking treedt — naar verwachting op 1 januari 2027 — krijgt ook de familiewoning voor eerstegraads familie een vergunningvrije status. Op basis van het ontwerp dat nu voorligt, blijft de familiewoning daarbij een bijbehorend bouwwerk, wat betekent dat de oppervlakte net als nu gekoppeld zal zijn aan de grootte van uw bebouwingsgebied via een staffel. Enkele dingen die al wel duidelijk zijn:

• De familiewoning blijft gelijkvloers: één bouwlaag, zonder verdieping.
• De toegestane oppervlakte zal, net als bij de huidige regeling, meeschalen met uw perceelgrootte, in plaats van een vast aantal vierkante meters voor iedereen.
• Bestaande bebouwing op uw erf telt ook straks mee in het totaal dat vergunningvrij mag worden gebruikt.

Let op: de exacte staffel voor de familiewoning — dus de precieze percentages en het eventuele maximum — is op het moment van schrijven nog niet definitief vastgesteld. Het is aannemelijk dat deze dicht bij de bestaande staffel voor bijbehorende bouwwerken blijft, maar afwijkingen zijn mogelijk zodra het Besluit zijn definitieve vorm krijgt. We actualiseren deze pagina zodra de cijfers vastliggen.

Kunt u nu al meerdere woningen op uw erf kwijt?

Is uw erf ruim genoeg om zowel een woning voor uw kind als voor uw ouders te overwegen, dan is de vraag niet alleen of er genoeg grond ligt, maar ook of de totale oppervlakte van al uw bijbehorende bouwwerken samen binnen de staffel past. Twee kleinere woningen tellen voor de maatvoering namelijk gewoon bij elkaar op. Meer hierover leest u op de pagina over meerdere woningen op uw achtererf.

Wat kunt u nu al doen?

• Breng uw bebouwingsgebied in kaart. Meet uw achtererf en breng bestaande bebouwing, zoals garages of aanbouwen, in kaart.
• Reken de huidige staffel door voor uw eigen erf. Zo weet u hoeveel vierkante meter er vandaag al vergunningvrij bij zou kunnen, ongeacht of het om een mantelzorg- of toekomstige familiewoning gaat.
• Houd rekening met een marge. Omdat de exacte staffel voor de familiewoning nog niet vaststaat, is het verstandig niet tot op de laatste vierkante meter te plannen.
• Doe de gratis Erf Check (staffel). In een paar minuten ziet u een eerste inschatting van wat er op uw eigen erf mogelijk is, nu en na het Besluit.

Veelgestelde vragen

Hoeveel vierkante meter mag een familiewoning of mantelzorgwoning zijn? Dat hangt af van de grootte van uw bebouwingsgebied. De huidige staffel voor bijbehorende bouwwerken laat 50% van de eerste 100 m² toe, 20% van het deel tussen 100 en 300 m², en 10% daarboven, tot een totaalmaximum van 150 m². Voor een mantelzorgwoning blijft de woonruimte zelf meestal beperkt tot rond de 100 m².

Geldt voor de familiewoning straks dezelfde staffel als nu? Naar verwachting blijft de systematiek vergelijkbaar, omdat de familiewoning een bijbehorend bouwwerk blijft. De precieze percentages en het eventuele maximum voor de familiewoning liggen echter nog niet definitief vast.

Telt mijn bestaande garage of tuinhuis mee in de berekening? Ja. Bestaande bijbehorende bouwwerken tellen mee in het totaal dat u vergunningvrij mag realiseren. Een nieuwe familie- of mantelzorgwoning moet dus binnen de resterende ruimte passen.

Kan ik nu al precies uitrekenen hoeveel ruimte ik heb? Voor de huidige staffel wel, met de grootte van uw bebouwingsgebied en bestaande bebouwing als uitgangspunt. Voor de toekomstige familiewoning-staffel is dat nog niet volledig mogelijk, omdat de exacte cijfers nog niet vaststaan.

Mag ik twee kleinere woningen op mijn erf combineren in plaats van één grote? Dat kan, zolang de totale oppervlakte van al uw bijbehorende bouwwerken samen binnen de geldende staffel blijft. Lees meer op de pagina over meerdere woningen op uw achtererf.

Hoe weet ik wat er op mijn eigen erf mogelijk is? Dat hangt af van uw perceelgrootte, de vorm van uw erf en eventuele bestaande bebouwing. Doe de gratis Erf Check voor een eerste inschatting op basis van uw eigen adres.