Woning voor je ouders op eigen erf: mantelzorg én familiewoning

Kan dit nu al, of moet u wachten tot 2027?

Dat hangt af van de situatie van uw ouders. Is er sprake van een aantoonbare zorgbehoefte, bijvoorbeeld omdat een van uw ouders begeleiding of verzorging nodig heeft, dan kan een mantelzorgwoning nu al vergunningvrij worden gerealiseerd, mits u dit onderbouwt met een verklaring van een arts, wijkverpleegkundige of Wmo-consulent. Gaat het puur om dichtbij wonen zonder zorgcomponent, dan is op dit moment meestal een omgevingsvergunning nodig; de gemeente beoordeelt dan zelf of en onder welke voorwaarden een extra woning wordt toegestaan.

Dat verandert met de Wet versterking regie volkshuisvesting, die de familiewoning als nieuw begrip introduceert. De wet zelf is per 1 juli 2026 ingegaan, maar de vergunningvrije route via het bijbehorende Besluit wordt pas per 1 januari 2027 verwacht. Tot die tijd blijft voor een woning zonder zorgvraag doorgaans een vergunningaanvraag nodig. Een compleet overzicht van wat er wanneer verandert, vindt u op de pagina over de tijdlijn.

Vallen uw ouders onder de familiewoning-regeling?

Ja. Ouders, inclusief schoonouders en stiefouders, vallen onder eerstegraads familie, de kern van de familiewoning-regeling. Dat betekent dat u straks, zonder zorgindicatie, een zelfstandige woning voor uw ouders mag realiseren, zolang de familierelatie aantoonbaar is, bijvoorbeeld met een uittreksel uit de Basisregistratie Personen (BRP). Een volledig overzicht van wie wél en wie niet onder de regeling valt, leest u op de pagina over wie er in een familiewoning mag wonen.

Mantelzorg of gewoon dichtbij wonen: welke route past bij uw ouders?

• Is er nu al een concrete zorgbehoefte? Dan is de mantelzorgroute vaak de snelste weg naar een vergunningvrije woning; u hoeft dan niet te wachten op het Besluit. Let op: voor deze route is nog steeds een mantelzorgverklaring nodig, al verandert dat op termijn.
• Gaat het vooral om nabijheid, zonder dat er nu al zorg nodig is? Dan is wachten op de familiewoning-regeling vaak de meest voor de hand liggende route, tenzij uw gemeente nu al soepel beleid voert.
• Twijfelt u over het verschil, of verwacht u dat de zorgbehoefte van uw ouders in de toekomst toeneemt? Lees dan ook de pagina's over het verschil tussen familiewoning en mantelzorgwoning en over het vervallen van de mantelzorgverklaring.

Hoe groot mag de woning voor uw ouders zijn?

De toegestane oppervlakte is niet vrij te kiezen, maar volgt uit een staffel die is gekoppeld aan de grootte van uw bebouwingsgebied. Voor de huidige regeling rond bijbehorende bouwwerken geldt bijvoorbeeld 50% van de eerste 100 m², 20% van het deel tussen 100 en 300 m², en 10% daarboven, met een totaalmaximum van 150 m². Bestaande bebouwing zoals een garage of tuinhuis telt in die berekening mee. Voor de familiewoning wordt een vergelijkbare systematiek verwacht, al liggen de precieze percentages nog niet definitief vast. De volledige uitleg en rekenvoorbeelden staan op de pagina over de toegestane oppervlakte.

Wat als de zorgsituatie van uw ouders later verandert?

Veel ouders hebben bij het betrekken van de woning nog geen zorgvraag, maar die kan in de loop der tijd ontstaan. Is dat het geval, dan kunt u op dat moment alsnog de mantelzorgroute volgen, met een verklaring die de zorgbehoefte onderbouwt: de twee regelingen sluiten elkaar niet uit. Andersom geldt: verhuizen uw ouders op termijn weer uit de woning, dan moet ook de volgende bewoner binnen uw eerstegraads familiekring vallen, of moet de woning weer worden teruggebracht naar de status van gewoon bijgebouw. Verhuur aan derden buiten de familiekring is naar verwachting niet toegestaan, omdat de vergunningvrije status van de woning aan de familierelatie is gekoppeld.

Wat kost een woning voor uw ouders?

Naast de vraag wát mag, speelt voor de meeste kinderen ook mee wat een woning voor hun ouders kost: van een compacte, gelijkvloerse woning tot een volwaardige levensloopbestendige woning lopen de bedragen sterk uiteen, en spelen ook nutsaansluitingen, fundering, toegankelijkheid en eventuele vergunningskosten mee. Een uitgebreid overzicht van kostenposten en wat een familiewoning kan opleveren, vindt u op de pagina over de kosten van een familiewoning.

Let op: het Besluit versterking regie volkshuisvesting is op het moment van schrijven nog niet definitief vastgesteld. De verwachte ingangsdatum en de hoofdlijnen rond eerstegraads familie liggen vast, maar de precieze oppervlakte-staffel en uitvoeringsregels kunnen nog wijzigen. We actualiseren deze pagina zodra er meer duidelijkheid is.

Veelgestelde vragen

Mag ik nu al een woning voor mijn ouders in de tuin bouwen? Is er een aantoonbare zorgbehoefte, dan kan een mantelzorgwoning nu al vergunningvrij. Zonder zorgvraag is meestal een omgevingsvergunning nodig; vergunningvrij bouwen via de familiewoning-regeling wordt pas verwacht vanaf 1 januari 2027.

Hebben mijn ouders een zorgindicatie nodig voor de familiewoning? Nee. Dat is juist het verschil met de mantelzorgwoning: de familiewoning-regeling vraagt geen zorgrelatie, alleen een eerstegraads familierelatie zoals ouder en kind.

Wat is het verschil tussen een mantelzorgwoning en een familiewoning voor mijn ouders? Een mantelzorgwoning is gekoppeld aan een aantoonbare zorgbehoefte en kan nu al vergunningvrij zijn. Een familiewoning vraagt geen zorgvraag, maar wordt pas vergunningvrij zodra het Besluit ingaat, naar verwachting op 1 januari 2027.

Wat gebeurt er als de zorgbehoefte van mijn ouders later toeneemt? Dan kunt u op dat moment alsnog overstappen op de mantelzorgroute, met een verklaring die de zorgbehoefte onderbouwt. De familiewoning- en mantelzorgregeling sluiten elkaar niet uit.

Hoe groot mag de woning voor mijn ouders worden? Dat hangt af van de oppervlakte van uw bebouwingsgebied via een staffel, met voor bijbehorende bouwwerken nu een maximum van 150 m². Voor de familiewoning wordt een vergelijkbare, nog niet definitieve staffel verwacht.

Hoeveel ruimte heb ik op mijn eigen erf voor een woning voor mijn ouders? Dat verschilt per perceel, vorm van het erf en bestaande bebouwing. Doe de gratis Erf Check voor een eerste inschatting op basis van uw eigen adres.